การตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์ม: การขูดผิวหนัง.
การตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์ม: การขูดผิวหนัง.

          

เมื่อเริ่มต้นการตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์มด้วยการซักประวัติและจดบันทึกจนครบแล้ว ก่อนจะตรวจปลาโดยการขูดผิวหนัง ควรมาทำความรู้จักกันซักนิดว่าผิวหนังปลามีลักษณะเป็นอย่างไร สิ่งที่เรามักคุ้นเคยกันดีตอนที่จับปลาอย่างแรกเลย คือ เมือก เมือกเกาะและปกคลุมบริเวณผิวนอกของปลา เป็นส่วนที่โดนน้ำ เมือกปลาจะมีสิ่งที่เรียกว่าสารน้ำที่ช่วยป้องกันการติดเชื้อที่ผิวหนังอยู่หลายชนิด เช่น ไลโซไซม์ แอนติบอดี และสารพวกโปรตีนซึ่งช่วยป้องกันเชื้อโรคขั้นต้น  ถัดจากเมือกเข้ามาคือผิวหนังชั้นนอก (epidermis) ตามด้วยแผ่นเยื่อชั้นฐาน (basement membrane) และเข้ามาถึงผิวหนังชั้นใน (dermis) และสุดท้ายเป็นชั้นลึกที่สุดคือชั้นใต้หนัง (hypodermis)

รู้ลักษณะชั้นผิวหนังของปลากันคร่าวๆ แล้ว จากนั้นก็เตรียมอุปกรณ์ที่จำเป็นต้องใช้แล้วสวมถุงมือกันได้เลย ถุงมือจะช่วยป้องกันการได้รับเชื้อโรคจากปลาหรือน้ำเลี้ยงปลา การขูดผิวหนังมาตรวจส่วนมากทำเพื่อตรวจปรสิตภายนอกที่ติดอยู่ที่ผิว เพราะว่าผิวหนังปลาเป็นอวัยวะส่วนแรกที่ปรสิตที่ลอยมากับน้ำหรือพาหะสามารถเกาะติดได้

วิธีการขูดผิวหนัง (skin scraping) เป็นวิธีการตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์มที่สะดวกมาก แต่การขูดต้องอาศัยความเชี่ยวชาญ ทำอย่างเบามือเพราะถ้าใช้แรงขูดผิวหนังมากเกินไป อาจทำให้ปลาบาดเจ็บได้ หรือบางครั้งถ้าหากจับบังคับ ควบคุมปลาไม่ดีขณะที่ขูดผิวหนังก็อาจทำให้เกิดบาดแผลได้ทั้งที่ตัวปลาและผู้ตรวจ บางครั้งอาจพบการติดเชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อราบริเวณผิวหนังตามเข้ามาจากบาดแผลที่เกิดขึ้นได้  

ตำแหน่งที่แนะนำให้ขูดตรวจ ก็คือ ตำแหน่งผิวหนังที่อยู่ภายใต้บริเวณครีบอกและท้อง ถ้าพบว่าตอนที่ขูดตรวจผิวหนังมีแผลอยู่ก่อนหน้านี้ ให้เลือกขูดขอบของรอยแผลหรือรอยโรคที่เป็นรอยใหม่ ถ้าเลือกขูดขอบแผลที่มีลักษณะเหมือนรอยโรคเก่าอาจทำให้การตรวจสอบสาเหตุของโรคยากและซับซ้อนมากขึ้น เพราะรอยโรคเก่าอาจมีการติดเชื้อแทรกซ้อนทำให้ไม่ทราบสาเหตุที่แท้จริงของโรคได้

 

การขูดผิวหนังหรือเมือกเพื่อตรวจ ให้เตรียมสไลด์แก้วที่สะอาด จากนั้นหยดน้ำเกลือหรือถ้าไม่สามารถหาน้ำเกลือได้ก็สามารถใช้น้ำจากภาชนะที่เลี้ยงปลาได้ หยดน้ำลงบนสไลด์จำนวน 1-2 หยด แล้วใช้ใบมีดด้านทู่หรือแผ่นปิดสไลด์ (cover slip) ที่สะอาด ขูดเมือกจากผิวหนังที่อยู่ภายใต้บริเวณครีบอกและท้อง ต้องขูดตามแนวเกล็ดเบาๆ ให้มีเมือกติดมากับใบมีดหรือแผ่นปิดสไลด์ จากนั้นเอาเมือกที่ได้ป้ายลงบนสไลด์แก้วที่สะอาด แล้วปิดด้วยแผ่นปิดสไลด์ จากนั้นนำมาส่องตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ทันที โดยระวังอย่าให้น้ำเกลือที่หยดบนสไลด์แห้ง เพราะจะทำให้ปรสิตที่หลุดออกจากตัวปลาตอนที่ขูดออกมาตาย หรือหยุดเคลื่อนที่ได้ โดยเฉพาะปรสิตกลุ่มโปรโตซัว สุดท้ายแล้วจะทำให้ตรวจหาสาเหตุของผิดพลาดได้และก็ส่งผลกระทบกับการจัดการฟาร์มในขั้นตอนต่อไป

สัตวแพทย์หญิง ดร.มินตรา ลักขณา (หมอเม)
อ.น.สพ.ดร. ภัทรพล เปี่ยมสมบูรณ์ (หมอเอก) 




  

 




Farm story

เรียนรู้ระบบความปลอดภัยทางชีวภาพในการผลิตปศุสัตว์เพื่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ
ระบบความปลอดภัยทางชีวภาพในระดับต่างๆ
การเกิดโรคสัตว์น้ำและการระบาด
การดำเนินการเกี่ยวกับโรค Tilapia Lake Virus (TiLV) ในบริบทโลก (2)
การดำเนินการเกี่ยวกับโรค Tilapia Lake Virus (TiLV) ในบริบทโลก (1)
การพบกันของปลาทะเลกับไมโครพลาสติก
แนวทางการจัดการโรคสัตว์น้ำอุบัติใหม่
การจัดการโรคข้ามพรมแดนและโรคติดต่ออุบัติใหม่
การจัดการสุขภาพสัตว์น้ำ: OIE
โรคอีเอชพี, EHP, กุ้ง
PM 2.5 โรคหัวใจและหลอดเลือด เมนูปลา เกี่ยวกันยังไง: 2
PM 2.5 โรคหัวใจและหลอดเลือด เมนูปลา เกี่ยวกันยังไง: 1
โรคในสัตว์น้ำ ตามพระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์
พระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ.2558
การวางยาสลบปลาและข้ควรคำนึง
การออกฤทธิ์ของยาสลบในปลา
ยาสลบที่ใช้ในปลา
ข้อควรปฏิบัติ ในการวางยาสลบปลา
หลักการการทำสลบในสัตว์น้ำ
การทำสลบในสัตว์
การตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์ม: การตรวจอุจจาระ
การตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์ม: การตัดซี่เหงือก
การตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์ม: การตัดครีบ
การตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์ม
การบันทึกสุขภาพปลาในฟาร์ม
การตรวจประเมินสภาวะสุขภาพภายในฟาร์ม
การเก็บตัวอย่างสัตว์น้ำเพื่อตรวจโรค
การเลี้ยงปลานิลในระบบต่างๆ
กินปลานิลแล้วได้อะไร
พัฒนาการของไข่ที่ได้รับการผสม
การจัดการผสมพ่อแม่พันธุ์ปลานิล
พฤติกรรมของการผสมพันธุ์ในปลานิล
การผสมเทียม: พ่อแม่พันธุ์ปลานิล
การผสมเทียมปลา
ขั้นตอนการผสมเทียมในสัตว์
การผสมเทียมในสัตว์
โปรไบโอติกกับเชื้อสเตรปโตคอคคัส
โรคติดเชื้อในปลานิล สเตรปโตคอคโคซิส 4
โรคติดเชื้อในปลานิล สเตรปโตคอคโคซิส 3
โรคติดเชื้อในปลานิล สเตรปโตคอคโคซิส 2
โรคติดเชื้อในปลานิล สเตรปโตคอคโคซิส 1
วัคซีนสำหรับโรคติดเชื้อไวรัส Tilapia Lake Virus (TiLV) ในปลานิล
วัคซีนสำหรับโรคที่มีสาเหตุจากเชื้อไวรัส
วัคซีนสำหรับโรคที่มีสาเหตุจากเชื้อแบคทีเรีย
วัคซีนคืออะไร
การศึกษาเรื่องวัคซีนป้องกันการติดเชื้อแอโรโมนาส
โรคติดเชื้อในปลานิล : แอโรโมนาส 5
โรคติดเชื้อในปลานิล : แอโรโมนาส 4
โรคติดเชื้อในปลานิล : แอโรโมนาส 3
โรคติดเชื้อในปลานิล : แอโรโมนาส 2
โรคติดเชื้อในปลานิล : แอโรโมนาส 1
หลักเกณฑ์ที่ดีในการผลิตอาหารสัตว์
การเลือกซื้ออาหารสัตว์ : อาหารสัตว์น้ำ
การเลือกซื้ออาหารสัตว์ : ลักษณะอาหารและการเลือกใช้
การเลือกซื้ออาหารสัตว์ : สถานที่ขาย เลขทะเบียน ฉลาก
หลักเกณฑ์และวิธีการที่ดีในการผลิตอาหาร
การต้านทานความเครียด
การสืบพันธุ์ของสัตว์น้ำ
คน
สัตว์พาหะ
การเคลื่อนย้ายปลาเข้าฟาร์ม
การติดต่อของเชื้อโรค
การกักกันโรคก่อนนำสัตว์น้ำใหม่เข้ามาเลี้ยง
ระบบความปลอดภัยทางชีวภาพในฟาร์มสัตว์น้ำ
การกระตุ้นเจริญเติบโต
การสร้างความสมดุลของภูมิคุ้มกัน
ระบบภูมิคุ้มกันคืออะไร
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : ช่วยในการย่อยและช่วยให้มีการนำสารอาหารไปใช้ได้ดีขึ้น
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : ปรับปรุงคุณภาพน้ำ
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : การแย่งใช้สารเคมีและพลังงาน
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : การต้านเชื้อไวรัส เชื้อรา
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : การผลิตสารต้านเชื้อแบคทีเรีย
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : การแย่งพื้นที่ยึดเกาะ
แบคทีเรียที่นิยมใช้เป็นโปรไบโอติก
แอมโมเนีย
สารประกอบไนโตรเจน
ความขุ่นใส ความโปร่งใส
คาร์บอนไดออกไซด์
ความเค็มของน้ำในบ่อเลี้ยงปลา
ความกระด้างของน้ำในบ่อเลี้ยงปลา
ความเป็นกรด-ด่างในบ่อเลี้ยงปลา
ผลของอุณหภูมิต่อสุขภาพปลา
ออกซิเจนในน้ำมีผลต่อปลายังไง
โปรไบโอติกกับการเลี้ยงสัตว์น้ำ
เก็บตัวอย่างน้ำส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการทำอย่างไร
การตรวจคุณภาพน้ำเบื้องต้นทำอย่างไร
น้ำกับการเลี้ยงปลา
โปรไบโอติกคืออะไร
เตรียมกระชังให้ดีก่อนการเลี้ยง
เตรียมบ่อก่อนการเลี้ยงยังไงให้พอดี
ปัจจัยที่มีผลต่อสุขภาพปลานิล
แผนผังฟาร์มสำคัญอย่างไร
มาตรฐาน GAP
aquatic chicken
Introduce