การตรวจโรคทางห้องปฏิบัติการและการนำไปใช้
ReadyPlanet.com
การตรวจโรคทางห้องปฏิบัติการและการนำไปใช้

         

เมื่อพบการเกิดโรคไม่ว่าในคนหรือสัตว์ โดยเฉพาะโรคที่เป็นโรคติดต่อร้ายแรง จำเป็นที่จะต้องมีการตรวจหาเชื้อก่อโรคและยืนยันการติดเชื้อ เพื่อนำไปสู่การพิจารณากำหนดมาตรการในการควบคุมและป้องกันโรคต่อไป 

แต่เราจะรู้ได้อย่างไรว่าวิธีการตรวจแบบไหนที่เหมาะสมการสถานการณ์และมีความน่าเชื่อถือ และเราจะตัดสินใจเลือกการวิธีตรวจแบบไหน ลองมาอ่านบทความวันนี้ดูกันค่ะ

อันดับแรกต้องทำความเข้าใจก่อนว่าเชื้อโรคมีระยะฟักตัว และร่างกายของคนหรือสัตว์จะสร้างภูมิคุ้มกันต่อเชื้อโรคหลังจากได้รับเชื้อแล้วประมาณ 2 สัปดาห์ โดยทั่วไปแบ่งวิธีการตรวจโรคทางห้องปฏิบัติการออกเป็น 2 ลักษณะ คือ การตรวจหาเชื้อก่อโรค (identification of disease agent) และการตรวจหาการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันของร่างกายหลังได้รับการสัมผัสเชื้อ  (serological test) ซึ่งการตรวจหาเชื้อก่อโรค เช่น การเพาะแยกเชื้อในอาหารเลี้ยงเชื้อหรือเซลล์เพาะเลี้ยง และการตรวจหาสารพันธุกรรมของเชื้อด้วยวิธีปฏิกิริยาลูกโซ่พอลิเมอเรส (Polymerase chain reaction; PCR) วิธีนี้เหมาะสมในการตรวจยืนยันตัวเชื้อก่อโรคเลย เพราะว่าเป็นการบ่งชี้ตัวเชื้อก่อโรค การระบุหาเชื้อก่อโรคมักต้องทำอยู่แล้วโดยเฉพาะกรณีที่มีการระบาดของโรคครั้งแรก ซึ่งการเลือกระยะเวลาในการเก็บตัวอย่างเพื่อตรวจเชื้อโรคควรคำนึงถึงระยะฟักตัวและระยะการขับเชื้อออกจากร่างกาย ถ้าเกิดมีการเก็บตัวอย่างก่อนที่เชื้อจะฟักตัวหรือเมื่อหายป่วยแล้วอาจทำให้ตรวจไม่พบเชื้อได้เนื่องจากเชื้อมีปริมาณน้อยเกินกว่าที่จะตรวจพบได้สำหรับบางวิธีการตรวจ

ปัจจุบันเทคนิค PCR เป็นวิธีที่มีความไว (sensitivity) และความจำเพาะ (specificity) สูง สามารถนำมาตรวจหาเชื้อที่ปริมาณน้อยได้ เหมาะสำหรับการตรวจเชื้อโรคในระยะแรกของการติดเชื้อ อย่างไรก็ตามการตรวจหาเชื้อก่อโรคยังมีข้อจำกัด คือ ต้องดำเนินการในห้องปฏิบัติการที่มีความพร้อม ทั้งบุคลากร สถานที่ และมีการจัดการระบบความปลอดภัยเกี่ยวกับเชื้อก่อโรค เพื่อความปลอดภัยของผู้ปฏิบัติงานและป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อก่อโรค ขั้นตอนและระยะเวลาที่ใช้ในการตรวจหาเชื้อก่อโรคจะกินเวลาค่อนข้างจะนานเมื่อเทียบกับการตรวจหาการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันของร่างกายหลังได้รับการสัมผัสเชื้อ  

สำหรับการตรวจหาการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันเป็นการตรวจหาสิ่งที่เรียกว่าแอนติบอดี (antibody) ซึ่งเป็นโปรตีนที่สร้างจากเม็ดเลือดขาว ใช้ในการทำลายสิ่งแปลกปลอมในร่างกาย การสร้างแอนติบอดีมีความความจำเพาะต่อเชื้อโรคหรือสิ่งแปลกปลอม โดยทั่วไปแล้วจะมีการสร้างแอนติบอดีประมาณ 2 สัปดาห์หลังติดเชื้อ ร่างกายจะจดจำเชื้อโรคไว้และเมื่อติดเชื้อครั้งต่อไปจะสร้างแอนติบอดีเพื่อจัดการเชื้อได้เร็วขึ้น แอนติบอดีที่เกิดขึ้นอาจอยู่ในร่างกายได้นานเป็นเดือนหรือเป็นปีขึ้นกับชนิดของเชื้อโรค การตรวจหาภูมิคุ้มกันเป็นวิธีที่นิยมใช้เช่นกัน เนื่องจากเป็นวิธีที่ง่ายและราคาไม่แพง สำหรับโรคที่ยังไม่มีวัคซีนในการป้องกัน การตรวจพบแอนติบอดีต่อเชื้อสามารถบ่งบอกถึงการติดเชื้อได้ 

ในพื้นที่ที่มีโรคเป็นเชื้อประจำถิ่น เชื้อโรคจะลดความรุนแรงลงและมักพบเชื้อที่มีความรุนแรงต่ำ (low or moderately virulent) ทำให้สัตว์หรือคนที่ได้รับเชื้อมีอาการป่วยต่ำหรือไม่แสดงอาการ การตรวจหาแอนติบอดีจำเพาะต่อโรคจะเหมาะสำหรับการตรวจหาโรคในสัตว์หรือคนที่เคยติดเชื้อ หรือไม่แสดงอาการเนื่องจากการติดเชื้อที่มีความรุนแรงต่ำ และสามารถนำไปใช้พิจารณาประกอบการวางแผนโปรแกรมการกำจัดโรคได้ ปัจจุบันมีชุดทดสอบสำเร็จรูปสำหรับการตรวจโรคหลายโรค แม้จะเป็นเครื่องมือที่สะดวกในการตรวจเนื่องจากให้ผลรวดเร็ว แต่ก็ยังมีข้อควรคำนึงถึง คือ ชุดทดสอบสำเร็จรูปส่วนใหญ่ไม่สามารถแยกการแอนติบอดีในร่างกายที่เกิดจากการติดเชื้อในปัจจุบันออกจากแอนติบอดีที่สร้างจากการได้รับเชื้อครั้งก่อนหรือจากการทำวัคซีนได้ 

โดยสรุปการจะเลือกใช้วิธีการตรวจโรคใดก็ตามต้องพิจารณาจากกลไกการก่อโรคของเชื้อ ระยะฟักตัว สถานการณ์ระบาดของโรคนพื้นที่ ซึ่งจะทำให้ทราบว่าควรเก็บตัวอย่างเมื่อใด เก็บตัวอย่างอะไร และตรวจด้วยวิธีไหนที่จะเหมาะสมกับสถานะของการติดเชื้อ รวมทั้งต้องถึงมีข้อคำนึงต่างๆ ร่วมด้วยเพื่อประโยชน์ในการแปลผลการตรวจอย่างมีประสิทธิภาพค่ะ

สัตวแพทย์หญิง ดร.มินตรา ลักขณา (หมอเม)
อ.น.สพ.ดร. ภัทรพล เปี่ยมสมบูรณ์ (หมอเอก) 



  




Farm story

แมงดากับงานด้านการแพทย์
คาเวียร์ ไข่จากปลาที่ใกล้สูญพันธุ์
E-commerce พาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์สำหรับสินค้าสัตว์น้ำผ่านหลัก 7P (2)
E-commerce พาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์สำหรับสินค้าสัตว์น้ำผ่านหลัก 7P (1)
ระบบข้อมูลสุขภาพสัตว์โลก
น้ำปลา ความอร่อยจากอดีตสู่ยุคใส่ใจสุขภาพ
โรคอุบัติใหม่ในสัตว์น้ำของประเทศไทยในอดีต
โรคอุบัติใหม่ไม่ไกลตัว Novel Coronavirus
เรื่องกุ้งกับโปรไบโอติก (2)
ความสำคัญของการรายงานการระบาดของโรคกับสุขภาพสัตว์น้ำ
ยกระดับ from farm-to-table ด้วยสี่เสาหลักด้านคุณภาพ
ความลับของปลาเนื้อสีส้ม: เรื่องที่น่าสนใจของปลาแซลมอน (2)
คู่มือป้องกัน โรคโควิด-19
ความลับของปลาเนื้อสีส้ม: เรื่องที่น่าสนใจของปลาแซลมอน (1)
Climate change ภาวะโลกร้อนกับสุขภาพของปลา (2)
Climate change ภาวะโลกร้อนกับสุขภาพของปลา (1)
มาตรฐานด้านสุขภาพสัตว์น้ำ องค์การสุขภาพสัตว์โลก OIE
OIE องค์การสุขภาพสัตว์โลก ตอนที่ 2
OIE องค์การสุขภาพสัตว์โลก ตอนที่ 1
เรื่องกุ้งกับโปรไบโอติก
การใช้โปรไบโอติกในการเลี้ยงกุ้ง: สิ่งแวดล้อม
การจัดการสุขภาพสัตว์น้ำ ในอีก 30 กว่าปีข้างหน้า ภาค 2
การจัดการสุขภาพสัตว์น้ำ ในอีก 30 กว่าปีข้างหน้า ภาค 1
การพัฒนาสายพันธุ์ต้านทานโรค: โรคติดเชื้อไวรัสจุดขาวหรือ White Spot Syndrome Virus ในกุ้งกุลาดำ
ระบบความปลอดภัยทางชีวภาพในฟาร์มปลานิล: การพัฒนาสายพันธุ์
ระบบความปลอดภัยทางชีวภาพในโรงเพาะฟักลูกกุ้ง: ประโยชน์/ต้นทุน (2)
ระบบความปลอดภัยทางชีวภาพในโรงเพาะฟักลูกกุ้ง: ประโยชน์/ต้นทุน (1)
เรียนรู้ระบบความปลอดภัยทางชีวภาพในการผลิตปศุสัตว์เพื่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ
ระบบความปลอดภัยทางชีวภาพในระดับต่างๆ
การเกิดโรคสัตว์น้ำและการระบาด
การดำเนินการเกี่ยวกับโรค Tilapia Lake Virus (TiLV) ในบริบทโลก (2)
การดำเนินการเกี่ยวกับโรค Tilapia Lake Virus (TiLV) ในบริบทโลก (1)
การพบกันของปลาทะเลกับไมโครพลาสติก
แนวทางการจัดการโรคสัตว์น้ำอุบัติใหม่
การจัดการโรคข้ามพรมแดนและโรคติดต่ออุบัติใหม่
การจัดการสุขภาพสัตว์น้ำ: OIE
โรคอีเอชพี, EHP, กุ้ง
PM 2.5 โรคหัวใจและหลอดเลือด เมนูปลา เกี่ยวกันยังไง: 2
PM 2.5 โรคหัวใจและหลอดเลือด เมนูปลา เกี่ยวกันยังไง: 1
โรคในสัตว์น้ำ ตามพระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์
พระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ.2558
การวางยาสลบปลาและข้ควรคำนึง
การออกฤทธิ์ของยาสลบในปลา
ยาสลบที่ใช้ในปลา
ข้อควรปฏิบัติ ในการวางยาสลบปลา
หลักการการทำสลบในสัตว์น้ำ
การทำสลบในสัตว์
การตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์ม: การตรวจอุจจาระ
การตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์ม: การตัดซี่เหงือก
การตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์ม: การตัดครีบ
การตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์ม: การขูดผิวหนัง.
การตรวจตัวอย่างปลาเบื้องต้นในฟาร์ม
การบันทึกสุขภาพปลาในฟาร์ม
การตรวจประเมินสภาวะสุขภาพภายในฟาร์ม
การเก็บตัวอย่างสัตว์น้ำเพื่อตรวจโรค
การเลี้ยงปลานิลในระบบต่างๆ
กินปลานิลแล้วได้อะไร
พัฒนาการของไข่ที่ได้รับการผสม
การจัดการผสมพ่อแม่พันธุ์ปลานิล
พฤติกรรมของการผสมพันธุ์ในปลานิล
การผสมเทียม: พ่อแม่พันธุ์ปลานิล
การผสมเทียมปลา
ขั้นตอนการผสมเทียมในสัตว์
การผสมเทียมในสัตว์
โปรไบโอติกกับเชื้อสเตรปโตคอคคัส
โรคติดเชื้อในปลานิล สเตรปโตคอคโคซิส 4
โรคติดเชื้อในปลานิล สเตรปโตคอคโคซิส 3
โรคติดเชื้อในปลานิล สเตรปโตคอคโคซิส 2
โรคติดเชื้อในปลานิล สเตรปโตคอคโคซิส 1
วัคซีนสำหรับโรคติดเชื้อไวรัส Tilapia Lake Virus (TiLV) ในปลานิล
วัคซีนสำหรับโรคที่มีสาเหตุจากเชื้อไวรัส
วัคซีนสำหรับโรคที่มีสาเหตุจากเชื้อแบคทีเรีย
วัคซีนคืออะไร
การศึกษาเรื่องวัคซีนป้องกันการติดเชื้อแอโรโมนาส
โรคติดเชื้อในปลานิล : แอโรโมนาส 5
โรคติดเชื้อในปลานิล : แอโรโมนาส 4
โรคติดเชื้อในปลานิล : แอโรโมนาส 3
โรคติดเชื้อในปลานิล : แอโรโมนาส 2
โรคติดเชื้อในปลานิล : แอโรโมนาส 1
หลักเกณฑ์ที่ดีในการผลิตอาหารสัตว์
การเลือกซื้ออาหารสัตว์ : อาหารสัตว์น้ำ
การเลือกซื้ออาหารสัตว์ : ลักษณะอาหารและการเลือกใช้
การเลือกซื้ออาหารสัตว์ : สถานที่ขาย เลขทะเบียน ฉลาก
หลักเกณฑ์และวิธีการที่ดีในการผลิตอาหาร
การต้านทานความเครียด
การสืบพันธุ์ของสัตว์น้ำ
คน
สัตว์พาหะ
การเคลื่อนย้ายปลาเข้าฟาร์ม
การติดต่อของเชื้อโรค
การกักกันโรคก่อนนำสัตว์น้ำใหม่เข้ามาเลี้ยง
ระบบความปลอดภัยทางชีวภาพในฟาร์มสัตว์น้ำ
การกระตุ้นเจริญเติบโต
การสร้างความสมดุลของภูมิคุ้มกัน
ระบบภูมิคุ้มกันคืออะไร
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : ช่วยในการย่อยและช่วยให้มีการนำสารอาหารไปใช้ได้ดีขึ้น
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : ปรับปรุงคุณภาพน้ำ
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : การแย่งใช้สารเคมีและพลังงาน
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : การต้านเชื้อไวรัส เชื้อรา
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : การผลิตสารต้านเชื้อแบคทีเรีย
การทำงานและประสิทธิภาพของโปรไบโอติก : การแย่งพื้นที่ยึดเกาะ
แบคทีเรียที่นิยมใช้เป็นโปรไบโอติก
แอมโมเนีย
สารประกอบไนโตรเจน
ความขุ่นใส ความโปร่งใส
คาร์บอนไดออกไซด์
ความเค็มของน้ำในบ่อเลี้ยงปลา
ความกระด้างของน้ำในบ่อเลี้ยงปลา
ความเป็นกรด-ด่างในบ่อเลี้ยงปลา
ผลของอุณหภูมิต่อสุขภาพปลา
ออกซิเจนในน้ำมีผลต่อปลายังไง
โปรไบโอติกกับการเลี้ยงสัตว์น้ำ
เก็บตัวอย่างน้ำส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการทำอย่างไร
การตรวจคุณภาพน้ำเบื้องต้นทำอย่างไร
น้ำกับการเลี้ยงปลา
โปรไบโอติกคืออะไร
เตรียมกระชังให้ดีก่อนการเลี้ยง
เตรียมบ่อก่อนการเลี้ยงยังไงให้พอดี
ปัจจัยที่มีผลต่อสุขภาพปลานิล
แผนผังฟาร์มสำคัญอย่างไร
มาตรฐาน GAP
aquatic chicken
Introduce