การตรวจโรคทางห้องปฏิบัติการและการนำไปใช้
ReadyPlanet.com
การตรวจโรคทางห้องปฏิบัติการและการนำไปใช้

         

เมื่อพบการเกิดโรคไม่ว่าในคนหรือสัตว์ โดยเฉพาะโรคที่เป็นโรคติดต่อร้ายแรง จำเป็นที่จะต้องมีการตรวจหาเชื้อก่อโรคและยืนยันการติดเชื้อ เพื่อนำไปสู่การพิจารณากำหนดมาตรการในการควบคุมและป้องกันโรคต่อไป 

แต่เราจะรู้ได้อย่างไรว่าวิธีการตรวจแบบไหนที่เหมาะสมการสถานการณ์และมีความน่าเชื่อถือ และเราจะตัดสินใจเลือกการวิธีตรวจแบบไหน ลองมาอ่านบทความวันนี้ดูกันค่ะ

อันดับแรกต้องทำความเข้าใจก่อนว่าเชื้อโรคมีระยะฟักตัว และร่างกายของคนหรือสัตว์จะสร้างภูมิคุ้มกันต่อเชื้อโรคหลังจากได้รับเชื้อแล้วประมาณ 2 สัปดาห์ โดยทั่วไปแบ่งวิธีการตรวจโรคทางห้องปฏิบัติการออกเป็น 2 ลักษณะ คือ การตรวจหาเชื้อก่อโรค (identification of disease agent) และการตรวจหาการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันของร่างกายหลังได้รับการสัมผัสเชื้อ  (serological test) ซึ่งการตรวจหาเชื้อก่อโรค เช่น การเพาะแยกเชื้อในอาหารเลี้ยงเชื้อหรือเซลล์เพาะเลี้ยง และการตรวจหาสารพันธุกรรมของเชื้อด้วยวิธีปฏิกิริยาลูกโซ่พอลิเมอเรส (Polymerase chain reaction; PCR) วิธีนี้เหมาะสมในการตรวจยืนยันตัวเชื้อก่อโรคเลย เพราะว่าเป็นการบ่งชี้ตัวเชื้อก่อโรค การระบุหาเชื้อก่อโรคมักต้องทำอยู่แล้วโดยเฉพาะกรณีที่มีการระบาดของโรคครั้งแรก ซึ่งการเลือกระยะเวลาในการเก็บตัวอย่างเพื่อตรวจเชื้อโรคควรคำนึงถึงระยะฟักตัวและระยะการขับเชื้อออกจากร่างกาย ถ้าเกิดมีการเก็บตัวอย่างก่อนที่เชื้อจะฟักตัวหรือเมื่อหายป่วยแล้วอาจทำให้ตรวจไม่พบเชื้อได้เนื่องจากเชื้อมีปริมาณน้อยเกินกว่าที่จะตรวจพบได้สำหรับบางวิธีการตรวจ

ปัจจุบันเทคนิค PCR เป็นวิธีที่มีความไว (sensitivity) และความจำเพาะ (specificity) สูง สามารถนำมาตรวจหาเชื้อที่ปริมาณน้อยได้ เหมาะสำหรับการตรวจเชื้อโรคในระยะแรกของการติดเชื้อ อย่างไรก็ตามการตรวจหาเชื้อก่อโรคยังมีข้อจำกัด คือ ต้องดำเนินการในห้องปฏิบัติการที่มีความพร้อม ทั้งบุคลากร สถานที่ และมีการจัดการระบบความปลอดภัยเกี่ยวกับเชื้อก่อโรค เพื่อความปลอดภัยของผู้ปฏิบัติงานและป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อก่อโรค ขั้นตอนและระยะเวลาที่ใช้ในการตรวจหาเชื้อก่อโรคจะกินเวลาค่อนข้างจะนานเมื่อเทียบกับการตรวจหาการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันของร่างกายหลังได้รับการสัมผัสเชื้อ  

สำหรับการตรวจหาการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันเป็นการตรวจหาสิ่งที่เรียกว่าแอนติบอดี (antibody) ซึ่งเป็นโปรตีนที่สร้างจากเม็ดเลือดขาว ใช้ในการทำลายสิ่งแปลกปลอมในร่างกาย การสร้างแอนติบอดีมีความความจำเพาะต่อเชื้อโรคหรือสิ่งแปลกปลอม โดยทั่วไปแล้วจะมีการสร้างแอนติบอดีประมาณ 2 สัปดาห์หลังติดเชื้อ ร่างกายจะจดจำเชื้อโรคไว้และเมื่อติดเชื้อครั้งต่อไปจะสร้างแอนติบอดีเพื่อจัดการเชื้อได้เร็วขึ้น แอนติบอดีที่เกิดขึ้นอาจอยู่ในร่างกายได้นานเป็นเดือนหรือเป็นปีขึ้นกับชนิดของเชื้อโรค การตรวจหาภูมิคุ้มกันเป็นวิธีที่นิยมใช้เช่นกัน เนื่องจากเป็นวิธีที่ง่ายและราคาไม่แพง สำหรับโรคที่ยังไม่มีวัคซีนในการป้องกัน การตรวจพบแอนติบอดีต่อเชื้อสามารถบ่งบอกถึงการติดเชื้อได้ 

ในพื้นที่ที่มีโรคเป็นเชื้อประจำถิ่น เชื้อโรคจะลดความรุนแรงลงและมักพบเชื้อที่มีความรุนแรงต่ำ (low or moderately virulent) ทำให้สัตว์หรือคนที่ได้รับเชื้อมีอาการป่วยต่ำหรือไม่แสดงอาการ การตรวจหาแอนติบอดีจำเพาะต่อโรคจะเหมาะสำหรับการตรวจหาโรคในสัตว์หรือคนที่เคยติดเชื้อ หรือไม่แสดงอาการเนื่องจากการติดเชื้อที่มีความรุนแรงต่ำ และสามารถนำไปใช้พิจารณาประกอบการวางแผนโปรแกรมการกำจัดโรคได้ ปัจจุบันมีชุดทดสอบสำเร็จรูปสำหรับการตรวจโรคหลายโรค แม้จะเป็นเครื่องมือที่สะดวกในการตรวจเนื่องจากให้ผลรวดเร็ว แต่ก็ยังมีข้อควรคำนึงถึง คือ ชุดทดสอบสำเร็จรูปส่วนใหญ่ไม่สามารถแยกการแอนติบอดีในร่างกายที่เกิดจากการติดเชื้อในปัจจุบันออกจากแอนติบอดีที่สร้างจากการได้รับเชื้อครั้งก่อนหรือจากการทำวัคซีนได้ 

โดยสรุปการจะเลือกใช้วิธีการตรวจโรคใดก็ตามต้องพิจารณาจากกลไกการก่อโรคของเชื้อ ระยะฟักตัว สถานการณ์ระบาดของโรคนพื้นที่ ซึ่งจะทำให้ทราบว่าควรเก็บตัวอย่างเมื่อใด เก็บตัวอย่างอะไร และตรวจด้วยวิธีไหนที่จะเหมาะสมกับสถานะของการติดเชื้อ รวมทั้งต้องถึงมีข้อคำนึงต่างๆ ร่วมด้วยเพื่อประโยชน์ในการแปลผลการตรวจอย่างมีประสิทธิภาพค่ะ

สัตวแพทย์หญิง ดร.มินตรา ลักขณา (หมอเม)
อ.น.สพ.ดร. ภัทรพล เปี่ยมสมบูรณ์ (หมอเอก) 



  




Farm story

งานวิจัย ขิง กับ ยากำจัดวัชพืช
โปรไบโอติกแบบ multi-species
ขมิ้นชันในอาหารปลานิล
อาหารสัตว์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
ปลาเสมือนจริงทดแทนการใช้สัตว์ทดลอง
การใช้สมุนไพรเป็นยาสลบกับปลาเรนโบว์เทราต์
การใช้ยาต้านจุลชีพอย่างสมเหตุผลในสัตว์น้ำโดยองค์การสุขภาพสัตว์โลก (3/3)
การใช้ยาต้านจุลชีพอย่างสมเหตุผลในสัตว์น้ำโดยองค์การสุขภาพสัตว์โลก (2/3)
การใช้ยาต้านจุลชีพอย่างสมเหตุผลในสัตว์น้ำโดยองค์การสุขภาพสัตว์โลก (1/3)
ความสัมพันธ์ของพยาธิตืดในปลากับแบคทีเรียตัวร้าย
โปรตีนจากเคยและการเลี้ยงกุ้ง
Nutraceuticals และการรักษาโรค AGD ในปลาแซลมอน
การป้องกันดีกว่าการรักษา วัคซีนคุณภาพ หยุดการระบาดของโรคสัตว์
nanobubbles และการเพาะเลี้ยงกุ้ง
nanobubbles
Black soldier fly แหล่งโปรตีนย่อยง่ายในอาหารสัตว์น้ำ #2
Black soldier fly แหล่งโปรตีนย่อยง่ายในอาหารสัตว์น้ำ #1
ยีสต์ทำขนมปังกับโปรไบโอติก
จุลินทรีย์ในลำไส้ปลา
ผลกระทบของ Covid19 ต่อตลาดปลาเทอร์บอตและคาเวียร์ของสหภาพยุโรป
โปรตีนทางเลือกกับปัญหาโรค EMS ในการเลี้ยงกุ้ง
"แมลงกับอุสาหกรรมอาหารสัตว์เลี้ยง"
ความปลอดภัยทางชีวภาพในสถานประกอบการสัตว์น้ำของ OIE #10
ความปลอดภัยทางชีวภาพในสถานประกอบการสัตว์น้ำของ OIE #9
การสนับสนุนความยั่งยืนในการประมง
กระแสความต้องการประมงยั่งยืน โอกาสและความท้าทายสำหรับปลานิล
African swine fever
ความปลอดภัยทางชีวภาพในสถานประกอบการสัตว์น้ำของ OIE #8
ความปลอดภัยทางชีวภาพในสถานประกอบการสัตว์น้ำของ OIE #7
ความปลอดภัยทางชีวภาพในสถานประกอบการสัตว์น้ำของ OIE #6
ความปลอดภัยทางชีวภาพในสถานประกอบการสัตว์น้ำของ OIE #5
ความปลอดภัยทางชีวภาพในสถานประกอบการสัตว์น้ำของ OIE #4
ความปลอดภัยทางชีวภาพในสถานประกอบการสัตว์น้ำของ OIE #3
พืชสมุนไพรกับสุขภาพปลา
ความปลอดภัยทางชีวภาพในสถานประกอบการสัตว์น้ำของ OIE #2
ความปลอดภัยทางชีวภาพในสถานประกอบการสัตว์น้ำของ OIE #1
ความปลอดภัยทางชีวภาพในสถานประกอบการสัตว์น้ำของ OIE
ปลาแซลมอน ในอาร์เจนตินา
โปรตีนทางเลือก
กลยุทธ์ในการขับเคลื่อนประชาคมระหว่างประเทศในการพัฒนาสุขภาพสัตว์น้ำ และสวัสดิภาพสัตว์น้ำของ OIE
ความเคลื่อนไหวเกี่ยวกับสุขภาพสัตว์ของ OIE
อาหารในโลกอนาคต
โปรไบโอติก Bacillus pumilus กับวิบริโอ
probiotic กับสารสกัดอินทผลัม
การยึดเกาะของโปรไบโอติก
ข้อกำหนดเกี่ยวกับสวัสดิภาพสัตว์ในสัตว์น้ำ: การขนส่งและเรื่องที่ควรทำหลังขนส่ง
ข้อกำหนดเกี่ยวกับสวัสดิภาพสัตว์ในสัตว์น้ำ: การวางแผนการขนส่ง (2)
ข้อกำหนดเกี่ยวกับสวัสดิภาพสัตว์ในสัตว์น้ำ: การวางแผนการขนส่ง (1)
ข้อกำหนดเกี่ยวกับสวัสดิภาพสัตว์ในสัตว์น้ำ: การขนส่ง (2)
ข้อกำหนดเกี่ยวกับสวัสดิภาพสัตว์ในสัตว์น้ำ: การขนส่ง (1)
“อาหารปลอดภัย” “สิ่งแวดล้อม” “สวัสดิภาพสัตว์” กับการเลี้ยงสัตว์ปัจจุบัน
เศรษฐกิจชีวภาพ-เศรษฐกิจหมุนเวียน-เศรษฐกิจสีเขียว Bio-Circular-Green Economy : ภาคการเกษตร
การให้ probiotic ชนิด Bacillus cereus และ Bacillus subtilis ผสมอาหารปลานิล ที่มีผลต่ออัตราการเจริญเติบโต สุขภาพของลำไส้ และความต้านทานต่อการติดเชื้อ Streptococcus agalactiae
การใช้ probiotics prebiotics และ synbiotics ในปลานิล เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเจริญเติบโต และการป้องกันการติดเชื้อ Aeromonas hydrophila
ปลานิลและซินไบโอติก
ปลาเทราต์กับซินไบโอติก
การฆ่าเชื้อโรคอุปกรณ์ส่วนตัว และน้ำ
ข้อควรคำนึงถึงในการฆ่าเชื้อสถานที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ฟาร์ม และอุปกรณ์ (3)
ข้อควรคำนึงถึงในการฆ่าเชื้อสถานที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ฟาร์ม และอุปกรณ์ (2)
ข้อควรคำนึงถึงในการฆ่าเชื้อสถานที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ฟาร์ม และอุปกรณ์ (1)
วัคซีน Covid-19 หนึ่งในวิธีป้องกันโรค
ประเภทของสารฆ่าเชื้อในสถานประกอบการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ฟาร์ม และอุปกรณ์ (2)
ประเภทของสารฆ่าเชื้อในสถานประกอบการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ฟาร์ม และอุปกรณ์ (1)
การวางแผนการฆ่าเชื้อโรคกรณีฉุกเฉิน และการเลือกใช้สารฆ่าเชื้อ
การวางแผนการฆ่าเชื้อโรค ในสถานที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ฟาร์ม และอุปกรณ์
ซินไบโอติกกับแบคทีเรียประจำถิ่นในลำไส้กุ้งกุ้ง
ซินไบโอติกกับภูมิคุ้มกันของกุ้ง
การฆ่าเชื้อโรคในสถานที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ฟาร์ม และอุปกรณ์ (2)
การฆ่าเชื้อโรคในสถานที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ฟาร์ม และอุปกรณ์ (1)
คำแนะนำสำหรับการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อบนพื้นผิวไข่ปลาแซลมอน
การประเมินโปรไบโอติก
การควบคุมเพศในสัตว์น้ำผ่านการจัดการชุดโครโมโซม
แอบดูจีนเลี้ยงกุ้งกับโปรไบโอติก
ทำความรู้จัก…เปปไทด์ต้านจุลชีพ
โลกยุค 4.0 กับการเฝ้าระวังโรค
วิเคราะห์ข่าว หมู ไก่
อาหารสัตว์และเรื่องของสารพิษจากเชื้อรา
ซินไบโอติก (Synbiotics) สำหรับสัตว์น้ำ
ระบบนิเวศของแบคทีเรียในบ่อกุ้งกับโปรไบโอติก
ทำไมสัตว์น้ำและผลิตภัณฑ์จึงไม่มีรายงานความเสี่ยงต่อไวรัส COVID-19
น้องใหม่ตัวร้ายไวรัสในกุ้ง Decapod Iridescent Virus 1 (DIV1)
ต้านวิบริโอด้วยโปรไบโอติก
ก้งุ โปรไบโอติก การเจริญเติบโต การย่อยอาหาร
แมงดากับงานด้านการแพทย์
คาเวียร์ ไข่จากปลาที่ใกล้สูญพันธุ์
E-commerce พาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์สำหรับสินค้าสัตว์น้ำผ่านหลัก 7P (2)
E-commerce พาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์สำหรับสินค้าสัตว์น้ำผ่านหลัก 7P (1)
ระบบข้อมูลสุขภาพสัตว์โลก
น้ำปลา ความอร่อยจากอดีตสู่ยุคใส่ใจสุขภาพ
โรคอุบัติใหม่ในสัตว์น้ำของประเทศไทยในอดีต
โรคอุบัติใหม่ไม่ไกลตัว Novel Coronavirus
เรื่องกุ้งกับโปรไบโอติก (2)
ความสำคัญของการรายงานการระบาดของโรคกับสุขภาพสัตว์น้ำ
ยกระดับ from farm-to-table ด้วยสี่เสาหลักด้านคุณภาพ
ความลับของปลาเนื้อสีส้ม: เรื่องที่น่าสนใจของปลาแซลมอน (2)
คู่มือป้องกัน โรคโควิด-19
ความลับของปลาเนื้อสีส้ม: เรื่องที่น่าสนใจของปลาแซลมอน (1)
Climate change ภาวะโลกร้อนกับสุขภาพของปลา (2)
Climate change ภาวะโลกร้อนกับสุขภาพของปลา (1)